این که می بینیم پیرمردی همان اصطلاحاتی را به کار می برد که جوانان امروزی بلغور می کنند در ما احساس شعف عظیمی را برمی انگیزاند؛ نوعی غرور! غروری ناشی از مشاهده فرو ریختن نمادهای قرون گذشته. نسلی که بعنوان سمبل قرون گذشته سر خود را در برابر جبرِ جوانی خم می کند و به آیین ها و مناسک آنان تن می دهد. آه که چه لذت نابی است وقتی می بینی اعصار گذشته، با تمام رازها و رمزها، با تمام اعتبار و قدمتشان، دست نیاز به سوی ات دراز می کنند و با عجز و لابه نگاهت می کنند. چه لحظه شهوتناکی است آن زمان که ناظر تقلا و غرق شدن درختی کهن  در گندابه های زمان هستی. و جوان، این پیر له له زنان برای بقا ( بقایی که صرفا با قبول دنیای مدرن دژخیمان ممکن است )  را میان بازوان خود می گیرد و هردو چنان غرق شعف می شوند که گویی در ابدیت جای گرفته و می تازند: کریستف کلمب پس از کشف سرزمین ینگه دنیا ، ده تن از میزبانانش را با خود به اسپانیا برد تا با تمدن و آداب و رسوم زندگی سفیدپوستان آشنا شوند. از میان جزیره نشینان "سان سالوادور" که به این سفر تن داده بودند یک نفر، کمی بعد از رسیدن به اسپانیا جان سپرد. اما پیش از مرگ فرصت پیدا کرد تا توسط اسپانیایی ها غسل تعمید یابد. اسپانیایی ها از اینکه برای نخستین بار به یک سرخپوست اذن دخول به بهشت را داده بودند چنان غرق شادی و شعف شدند که درصدد برآمدند تا این خبر خوش را در سرتاسر سرزمین هند غربی بپراکنند.          

                                           *****************  

با همه این اوصاف، برای پیرمردی که تن به مناسک جوانان می دهد هنوز مسیری لایتناهی پیش روست؛ ورود به عرصه تازه ای از مناسبات: پیرمردی که پا به درون دنیای جوانان نهاده دیگر از دنیای پیشین خود، دنیای پیران، خارج شده است. با نقض کردن ضرباهنگِ معمول عالم کهنسالی دیگر امکان بازگشت دوباره به آن وجود نخواهد داشت. وی ، مجبور است برای همیشه، با این دنیا وداع کند و حتی علی رغم میلش نیز همواره فاصله ای کوتاه نشدنی با دیگر مالکان آن دارد.از سوی دیگر، پیرمرد هرگز نخواهد توانست خود را جزئی از پیکره جامعه جوانان حس کند. برای او در این دنیا هم جایی وجود ندارد. او تنها می تواند در آستانه این دنیا قرار بگیرد، آن هم آستانه ای با سیطره عمل محدود. بعبارت دقیق تر، پیرمرد دیگر نه به دنیای پیشین اش تعلق دارد و نه به دنیایی که سعی داشت آنرا تصاحب کند. او صرفا ،بر آستانه این دو دنیا، تقلا می کند. در سکانسی از فیلم " مرد مُرده " (ساخته جیم جامورش) " هیچکس" (Nobody)، سرخپوستی که ویلیام بلیک را همراهی می کند، برای او شرح می دهد که چگونه توسط سربازان انگلیسی دزدیده و به انگلستان برد شد . و بعد از آنکه مدت ها در مدارس انگلیسی زبان به آموزش فرهنگ بیگانه مشغول بود موفق به فرار می شود. هیچکس  بعد از بازگشت به قبیله خود، تمام وقایع و حوادثی را که بر او رفته بود برای مردمانش بازگو می کند اما کسی حرف های او را باور نمی کند. به او لقب دروغگو می دهند و از قبیله بیرونش می کنند. در تمام سکانس های فیلم او به هیبت یک سرخپوست ظاهر می شود و تمام سفیدپوستان نیز او را سرخپوست خطاب می کنند، با این حال خودِ سرخپوستان او را از خودشان نمی دانند. “هیچکس” تنها بر روی کره خاکی سرگردان است و به هیچ کدام از دو نژاد موجود تعلق ندارد. بدین تر تیب هیچکس وارد عرصه نوینی از مناسبات می شود. عرصه ای معلق میان هویت های نوین و کهن که هر یک ،به شیوه مخصوص به خود، وی را پیش کشیده و پس می زنند.   این درست مشابه وضعیتی است که آگامبن برای هومو ساکر در روم باستان قائل بود:" انسانی رانده شده از هردو حوزه قانون انسانی و الهی." وضعیتی استثنایی در شکل گیری قدرت سیاسی، وضعیت حیات برهنه : « وضعیت کسی که اگرچه از قانون بیرون گذاشته شده، ولی دقیقا به همین دلیل بیش از هر زمان اسیر و تابع قانون است.» (1)  منطقه ای نامعین که نه بیرون قانون قرار دارد و نه در درون آن.در چنین وضعیتی است که جایگاه شخص، خارج از عرصه نمادین شکل می گیرد.وضعیتی شناور و مبهم که هیچ دلالت نمادین را شامل نمی شود و تا انتها نامعین، " نام ناپذیر"، باقی می ماند. یک سمت، جهانِ  کهنِ رو به زوال، و سمت دیگر جهانی نوین ( و به همین دلیل رو به زوال تر) وی را پس می زند. این همان آپوریای بکت است. موقعیتی که هرکدام از گزاره ها و احتمالات در مجموع به تناقض ختم می شوند. وضعیتی که هیچگونه موضع گیری و مختصات را بر نمی تابد. آپوریایی که این دنیای کهنه را در برمی گیرد؛ بیش رانه ای که از راندن باز می ماند.              

                                           ------------------------------------------------

  ·   پی نوشت:

* : خاکستر، ریزه های آتش که زیر خاکستر مانده باشد ( فرهنگ فارسی عمید، تالیف حسن عمید ) 

  همچنین ر.ک " یازده نمایشنامه" نوشته ساموئل بکت، نشر نیلوفر (پیشگفتار: نانوشتن، باربد گلشیری)

(1) :کتاب رخداد- قانون و خشونت، نشر رخداد نو (جورجو آگامبن، قانون و خشونت: حیات برهنه و قدرت حاکم)

·    مساله کلمب

آه کلمب! آن کلمبِ متقی و رند! او تاجِ برگ غان نوستالژی ( ر.ک به" میلان کوندرا – بی خبری" ) را از سرِ هومر درآورده و بر سر خود نهاد. با کلمب، عصر تازه ای از نوستالژی آغازیدن گرفت: نوستالژی مدرن.

·    بازگشت بزرگ

پی نوشت:

از میان پنجره پیدا بود انگار... از میان پنجره ای که زل زده بود بر بلندای بیابان...

پیدا بود از میانش، درونش که بی واژه می نگریست و می نگریست و نگریست نا دیگر نتوانست تاب بیارد نگریستن بی تابش را...

از میانِ میانش می شد دید، میانش را که وا مانده بود میانِ میانه های حیات، انگاری که حل نمی شد حد الفصل میانهء میان واره میان رویش...

باز، بازگشت که دیگر تاب نداشت باز تاب آوردن را که گیر افتاده بود در میانه... لرزش گرفت باز این میان..انگاری..نه! بس است دیگر.... اما نه! انگاری! انگاری حل شده بود وارفتگی میانش... باز میانشان میانه شده بود از میان ِخلل ِ آبی گونش...

حل نمی شد به این راحتی... نه نمی شد! نه این که بخواهد و نمی شد! نه! صرفا نمی شد... نه - شدن، شاید! حالا مهم نبود که چه میانه مانده بود در میانِ این نه و شدنِ در پیش اش! نه یی که شد می شد که دیگر شد نبود دیگر! بود؟...

  ; مگر نه اینکه شد بود که بشود؟! دیگر نا -شدنش چطور توجیه می شد درحالی که نا- شده به شدنِ نشدن اش می انجامید؟ .. چطور؟ کجا؟ ...باز ؟...دیگری را هم؟...

خزیده بود به نرمی... چنگ می انداخت بر شدنِ اش تا بهلد نا - بودنِ نشدنی ها را .. : "چه مدفون بود در میان ِ رنگین کمانِ سایه ها..."

از میان پنجره پیدا بود انگار... از میان پنجره ای که زل زده بود بر بلندای بیابان... راست انگاره وار!

پ.ن: نا- شدن نیز شدنی بیش نیست، انگار!

خِرت..خِرت...خِرت...

خِرت خرت اش می آید باز..حالا که برای بار دو هزار و نهصد و چهل و ششم نگاهش می کنم می بینم که باز همان خرت خرت را می دهد، منتهی باز انگاری فرق می کند. یک فرق که خودم هم نمی دانم چیست و از کجا سرش را انداخته و کانهو اسب وارد اینجا شده...

مهم نیست علی ای حال... یکی انگاری دارد یک چیزهایی می گوید... نگاهش نمی کنم! می گوید آهای! نگاهش نمی کنم! باز صدایم می زند، این بار بلندتر! جوابش نمی دهم. بعد که سرم را بر می گردانم می بینم انگاری کسی نیست... ولی باز صدایش بلند شد... نزدیک نیست صدا! صدایش راحت می آید...نه انگاری نزدیک نیست، پیش خودم است! همین جا، همین گوشه کنارِ هاشور خورده متورم!... بُر خورده میان دانه دانه ی ذرات هوا! که باز می نشیند روی پوستم و وزنش خِرم را می چسبد... بد جور چسبیده ولی.با وجود لذت تن فرسای شهوتناک اش دارد خفه ام می کند. شرایط مساعد است و شروع می کند به صدا کردنم. یک بار، دو بار... درست هر 5 دقیقه و 46 ثانیه یک بار صدایش می پیچد و وول می خورد میان سطح صیقلی و سفید وارِ تنش که بیدار می کند اندرونم را باز... صدایش می پیچد در پی ام، نمی هلد رها بودنش را...

اَه! برو دیگر... برو... برو که باز گرفتنت ولم نمی کند که آخر... ول کن! گرفتم؟...

ولی نمی توانم بگیرمش! از دستم لیز می خورد! چرب شده انگار! مثل روغن زیتون، که برق می زند و لیز می خورد! از میان انگشت شصت و اشاره ام وول می خورد و می چرخد، انگار! گیرش نمی آورم... خسته ام کرد، باز!

عدم توانایی... با اشک و آب دوغ اضافه...

خرت...خرت... خرت...

پ.ن :یکی در را ببند محض رضای خدا!